MENENJİT AŞILARI

MENENJİT  beyin ve omurilik zarlarının  iltihaplanmasıdır. İltihabı oluşturan mikroplarsa; S.Pnömonia,H.Enfluenza,N.Menengitis gibi çeşitlidirler.

Hastalığa yakalananların %50 si 2 yaşın altında en çok 0-1 yaş aralığındaki çocuklardır. Ergenlikte de  hastalığın görülme sıklığı artar.

1 yaş altındaki çocuklar, kreş, yatılı okul, kışla gibi yerlerde toplu yaşayanlar, bağışıklık sistemi zayıf olanlar, çeşitli nedenlerle dalağı alınmış olanlar, mikrobu taşıyan kişi ile direkt temas edenler ve sağlık personelleri risk grubunu oluştururlar.

Akut bakteryel menenjitlerin %80-85'inden Streptokoküs Pnomonia ve Hemofilus İnfluenza mikropları sorumludur.%15'i Neisseria Menengitis mikrobuna bağlıdır.
 S.Pnömonia (halk arasında zatürre aşısı diye adlandırılan) pnömokok aşısı ile, 
H.Enfluenza B (5'li karma içindeki) HIB aşısı ile korunmaya alınmış bu aşıların uygulamaya başlanmasından bu yana da bu mikropların sebep olduğu bakteriyel menejitlerde çok büyük azalma olmuştur.

MENENGOKOK AŞISI 'na gelince:   Neisseria Menengitis mikrobuna karşı bir aşıdır.
Neisseria Menengitis (menengokok) .Menengokoksik menenjiti oluşturan bir mikroptur. Çok sık rastlanmayan ancak  hızla yayılan bir mikrop olduğundan; mikrobun kana karışması halinde 24 saat içinde %10-15 ölümle sonuçlanır.
 Sağ kalanlarda da; işitme kaybı, zeka geriliği, sara krizleri, felçler, gangren sonucu uzuv kaybı gibi kötü izler oluşur.
Menengokok aşısı 2005 yılından beri U.S.A ve ileri ülkelerde uygulanmaktadır. Ülkemizde 2013 yılında       NimenrixNİMENRİX adı ile kullanıma sunulmuştur.
Dünya sağlık örgütü yüksek ve orta riskli bölgelerde bu aşıyı şart koşmaktadır.

Afrika, Suudi Arabistan memenjit kuşağı olarak bilinir ve yüksek risk bölgesidir.
 Ülkemiz orta riskli bölgededir.

Menengokok mikrobunun 13 tipi vardır. En çok hastalık yapan 5 tipi (A,B,C,Y,W-135) dir.
Nimenrix  B tipi hariç diğer 4 tipe karşı etkili Konjuge Menengokok aşısıdır.
Ülkemizde en çok W-135 ve B tipi daha az oranda da A tipi görülmektedir. 


YENİ BİR AŞI    B TİPİ MENENJİT AŞISI

Menengokok mirobunun ülkemizde en çok görülen tipi ''B'' ye karşı yeni geliştirilen bir aşı Bexero adıyla 2018 Kasım ayında kullanıma sunulmuştur.
İki aylıktan itibaren yaş gruplarına göre değişik şemalarda uygulanabilmektedir.
Menengokok mikrobunun ülkemizde en çok rastlanan beş tipinden '' B hariç '' dördünü kapsayan nimenrix aşısına ilaveten B tipine özel bu aşı ile beş serotipe karşı da korunma sağlanabilmiş olacaktır.

AŞILAMADA DOZ ÖNERİLERİ

Birinci yaşta
2 ayıktan itibaren: Birer ay arayla 3 doz, 12-13. aylarda bir hatırlatma dozu.
Veya; 2.-4. aylarda birer doz, 14. ayda bir hatırlatma dozu

Birinci-İkinci yaş arası
2ay arayla 2 doz,12 ay sonra biz hartırlatma dozu

İki-On yaş arası
İki ay arayla 2 doz


Onbir yaştan-Elli yaşa kadar
Birer ay arayla 2 doz

ÇOCUKLARDA SİNÜZİTİS

Sinüsler kafatasında bulunan 4 çift kemik boşluğudur (maxiller-Edmoid-Frontal-Sfenoid)

Sinüslerin kafatası kemikleri ve beyin ağırlığını hafifletme (ağırlığı hissetmememizi sağlama), çift cidarlı olduklarından beyin dokusunu sıcak-soğuk ve travmalardan koruma, işittiğimiz seslerin rezonansını arttırma, soluduğumuz havayı müküs salgısı ile nemlendirme gibi fonksiyonları vardır.

Sinüslerin içinde oluşan mukus salgısı silier hücreler yardımı ile sinüs boşluğunun deliğinden burun boşluğuna oradan genize ulaşır. Müküs salgısının genize akması sinüsün kendini temizlemesi demektir. Bu kendini temizleme mekanizmasının bozulması sinüs içinde salgı birikimine ve sinüsün enfeksiyonuna (sinüzitis) yol açar.

Çocuklar yılda ortalama 6-8 kez ( kreşe gidiyorlarsa daha da fazla )üst solunum yolu enfeksiyonu geçirirler. Bunlarında %5-13'ünde komplikasyon olarak rinosinüzit gelişir.

Enfeksiyona zemin hazırlayan diğer faktörler; alerjik nezle, geniz eti büyüklüğü, anatomik tıkanıklıklar daha az sıklıkla da bağışıklık yetmezliği sayılabilir.

Rinosinüzit çoğunlukla viral bir enfeksiyon olarak karşımıza çıkar. Bu durumda sinüs boşluğunda müküs birikir. Sinüs kendini temizleyemez sinüsün buruna açılan deliğini tıkayan müküs atılamazsa müküs bakterilerle enfekte olur ve iltihaplı bir sıvıya dönüşür. Bu sıvı daha çok tıkanma yaratarak,klinik belirtileri oluşturur.

KLİNİK BELİRTİLER

Burun ve genizde akıntı, çok uzun süren inatçı tahriş öksürüğü, ağız kokusu, yüz ve göz kapağında şişlik, gözde kaşıntı, çapaklanma, baş ağrısı, bazen yüksek olmayan ateş, geniz akıntısının yutulması sonucu mide tahrişi ile karın ağrısı oluşması, halsizlik, hırçınlık nadiren yüzde ağrı, çocukların ortalama yarısında da orta kulak iltihabı oluşabilir.

TANI

Klinik bulgular çok belirgin ve klasik ise görüntülemeye gerek yoktur. Büyük çocuklarda karanlık bir odada ağıza güçlü bir ışık kaynağı uygulayıp ışığın sızmamasının tespiti yardımcı bir metod olabilir.

6 yaşın altında görüntüleme önerilmemekte. Görüntüleme için tomografi altın standart kabul edilmekle birlikte (maliyet, radyasyon, çocuğun uyutulma zorunluluğu)gibi nedenlerle uygulaması zor olmaktadır.

Allerjik nezleli çocuklarda görüntülemede sinüzit bulgusu verebilirler. Bu da dikkate alınmalıdır.

Bir de; doğumdan sonra radyolojik olarak sadece edmoid ve maxiler sinüslerin görüntülenebileceği, sfenoid sinüsün 5 yaşından, Frontel sinüsünde 6 yaşından sonra görüntülenebileceği de unutulmamalıdır.

TEDAVİ

Balgam söktürücüler, antihistaminikler ve öksürük şuruplarının 6 yaşın altındaki çocuklarda etkileri tartışmalıdır. 2 yaşın altında mecbur olmadıkça kullanılmamaları sadece alerjik nezleye bağlı olgularda antihistaminiklerin yararlı olabildiği bilinmektedir.

Lökotiren antogonisti ilaçların sinüslerin silier aktivitelerini arttırdığı ve sinüs temizliğini sağladığı gözlemlenmiştir.

Tedavide temel ilaç antibiyotiklerdir.Tedavinin en az 2 bazen 3 hafta sürdürülmesi önerilmektedir.

Çocuğun streptokokus Pnömonia’ya (pnömokok aşısı) karşı aşılanması sinüs enfeksiyonlarına yakalanmayı azaltır.

 Çok uzun süre klorlu suda yüzmek, çok temiz olmayan deniz ve havuza burnu kapatmadan atlamak sinüs enfeksiyonu için hazırlayıcı faktör olabilir.

Akut sinüsitis 3 hafta içinde iyileşir. Nadiren 6-7 hafta sürebilir. Genellikle 6 haftadan uzun sürerse kronik sinüsitis olarak tanımlanır.

AKDENİZ ANEMİSİ

 Kanda alyuvarların (eritrositler) sayıca azlığı ve kana rengini veren hemoglobinin düşüklüğü anemi yani kansızlık olarak isimlendirilir.

 Akdeniz Anemisi en çok Akdeniz bölgesinde rastlandığı için bu ismi almıştır. (ilk kez 1925 yılında Cooley tarafından tanımlandığı içinde Cooley anemisi olarakta adlandırılır.).

Normal bir erişkinde Hemoglobinin %96 ısı Hb A ,   % 2.5’- %3.5’u HbA2,   % 01 den azı HbF den oluşmaktadır.

 Sağlıklı kişilerin hemoglobinlerinde normal yapıda 2 gen vardır.

Akdeniz anemisi otosomal resesif (çekinik) geçişli bir hastalıktır. Yani kişinin hasta olması için; aynı genin olumsuz (mutasyonlu) iki kopyasını (her bir ebebeynden değişmiş bir kopya) taşıması gerekir.

Sağlıklı kişilerin hemoglobininde normal yapıdaki 2 gen ; biri anneden biri babadan çocuğa geçer.

Akdeniz anemisi dediğimiz Beta Thalesemi majorde; Bu iki gende bozuktur.

Akdeniz anemisi taşıyıcılarında ise (Beta thalesemi-Traid)  biri sağlıklı biri değişken iki gen vardır.

Bu çocuklar ebebeynlerinin sadece birinden bozuk gen aldıkları için hasta değil sadece taşıyıcı olurlar.

Normal insanlar normal hemoglobin genleri taşırlar. Çocuklarına da normal Hb geni naklederler.

Anne babadan biri sağlıklı, biri taşıyıcı ise taşıyıcı ebebeynden bozuk geni alan çocuk %50 Akdeniz anemisi taşıyıcısı, normal geni alan çocuk ise %50 normal Hb ile doğacaktır.

Buna karşın hiçbiri Akdeniz anemili (Thalesem Mayor) olmayacaktır.

Anne ve babanın her ikisi de  taşıyıcı ise; her gebelikte %25 çocuk Akdeniz anemisi hastalığı ile doğacaktır.

AKDENİZ ANEMİSİ (Beta Thalasemi Mayor)

En sık Akdeniz bölgesinde rastlandığı için bu ismi alır. Ayrıca ekvatora ve ekvatora yakın bölgelerde de rastlanmaktadır.

Hasta bebekler yeni doğan döneminde normal görünürler. Ancak ilk 6 ay ile 1 yaş arasında hemoglobin değerlerinin süratle düşmesi ile kan nakline gereksinim duyacak duruma gelirler.

Bu çocuklarda ayrıca solukluk, büyüme geriliği, beslenme güçlüğü, ateş, ishal, kusma, karın şişliği, karaciğer, dalak büyüklüğü, burun kökü basıklığı, üst çenenin belirginleşip mongoloid yüz görünümü oluşumu gözlenir.

TEDAVİ:

Bu çocuklarda normalde 3ay civarı yaşayan kırmızı kan hücreleri (eritrositler) taşıdıkları normal olmayan  hemoglobin nedeni ile kısa sürede yıkılırlar yani yaşam süreleri çok kısadır. Bunun sonucu yaşamı tehdit edecek derecede oluşan kansızlığa karşı sık sık kan nakilleri yapılması gerekir.

 Düzenli kan nakilleri yapılamayan hastaların yaşamları 5 yaş civarına kadardır.

Genellikle kalp ve karaciğer yetmezliği sonucu kaybedilirler.

Tedavi amaçlı splenektomi (dalağın çıkartılması) yapılan hastalar da septisemi ile kaybedilebilirler.

Uygun kan nakilleri yapılan hastalar buluğ çağına kadar yaşayabilirler. Kan transfüzyonlarının hastaya yükleyeceği demir birikimine (hemosiderozis) karşı uygun şelasyon tedaviside gerekmektedir.

TAŞIYICILAR

İki beta geninden yalnızca birini taşıyanlar Beta Thalasemi taşıyıcısı olarak adlandırılır. Bunlar hafif solukluk dışında hiçbir klinik belirti vermezler ve de hiçbir tedavi gerektirmezler.

Ancak; bu çocukların soluklukları nedeni ile demir eksikliği gibi nitelendirilip demir preparatları ile tedaviye alınmaları hem durumlarını değiştirmez hem de zararlı olur. Bundan kaçınılmalıdır.

V E D A

                                            ‘’Bütün bitişler sona erişler erkendir. ,,

Ancak ! bir gün bitmesi gerekiyordu.

İzleyicisi olduğum bebekler, bebeğini birlikte büyütmemizi isteyen bebek bekleyen
genç anneler .

Sizlere  vefasızlık yapacakmışım duygusu bu bitişi hep engelledi.

Elimde büyüyen; erişkinler, torun bekleyen büyükanne ve dedeler,
genç anne adayları, yeni anne olmuşlar bilmenizi isterim ki;

Yeni bir nesli yine birlikte büyütelim istiyordum.

Bu benim için büyük bir zevk ve de onur olurdu.

Ancak; bir gün bitecekti.  Doğaldır ki bitmesi de gerekirdi.

Sizden anlayış bekliyorum.

Zamanım kaldı ise dinleneceğim.

Benimle birlikte büyüyen tüm çocuklara onların anne ve babalarına, büyükanne ve dedelere vefaları ve bana yaşattıkları bu muhteşem final  için sonsuz sevgiler.

Sizlere; bana bahşettiğiniz övgü dolu sözlerin coşkusu ve sevinci ile veda ediyorum .

Hoşça kalın.


                                                                                     Dr. OKTAY DİKMEN





Not: Benden ısrarla bundan sonra başvuracağınız çocuk hekimlerini önermem istendi
         benim gözümde bütün hekimler değerlidir. Ancak üniversite yıllarımdan beraber                                    çalıştığım hekimlerden  bazılarını size önerebilirim. Tabii ki tercih sizin olacaktır.


Dr. Sevgi Mir:  463 41 63- Dr. Raşit Vural Yağcı: 464 45 95-Dr. Özlem Kocabaş Tuncel:421 60 45

RENKLİ İDRAR

                                            

Normal idrar açık sarıdan kehribar rengine kadar renk farklılığı gösterir.

Bazı ilaçların, bazı besinlerin alımı ve de bazı hastalıklarda idrar renginde değişiklikler oluşur.

Bazen bu renk değişikliği bazı hastalıklar için ilk bulgu veya tanı koydurucu olabilir

.

KAN KIRMIZI İDRAR

·         İdrar yollarında kanama sonucu idrarda taze kan olması,

·         Besinlere bağlı olarak; çilek, kiraz benzeri meyvalarda bulunan anthocyanin ile,

·         Kırmızı pancar yiyen bazı kişilerde (beaturia) ki bu demir eksikliği olan kişilerde daha çok görülür.

·         İlaçlara bağlı olarak; aminopirin, fenolftalein (kırmızı-mor) rifampin (rifocin-rif-rifadin) alanlarda

TUĞLA KIRMIZISI RENK

Yeni doğan bebeklerin bezlerinde oluşur. İdrarla atılan ürat kristallerine bağlıdır patalojik bir anlamı yoktur.

PEMBEDEN ŞARAP RENGİNE KADAR OLUŞAN İDRAR RENKLİLİĞİ

Hemoglabinüride

·         ilaçlar, naftalin gibi kimyasallarda.

·         Sıtma, oraya ateşi gibi paraziter enfeksiyonlarda.

·          Ağır ekzesizlerden sonra; parolsismal soğuk hemoglobinüri, noktürnal hemoglobinuride.

·         Uygun olmayan kan nakillerinde idrarda hemoglobin çıkması sonucu şarap rengi idrar oluşur.

KOYU KAHVERENGİ İDRAR

·         Karaciğer hasarına bağlı biluribinüride,

·         Orak hücre anemisi krizlerinde

Myoglubinuride

Akutl  myokart enfaktüsü, muskuler distrfi gibi hastalıklarda, yılan balığı ısırığı, karbonmonoksit zehirlenmesi, diyabetik asitozda

.

ORANJ RENKLİ İDRAR

Susuzluk nedeni ile çok yoğunlaşmış idrarda, safra boyaları taşıyan besinlerin alımında.

YEŞİL MAVİ RENKLİ İDRAR

Psendomanas enfeksiyonunda metilen mavisi, tetrasilin gibi ilaçların alımında.

SARI RENKLİ İDRAR

Bekoplex vitaminleri özellikle B6  (Riboflavin) alımında.

MOR RENKLİ İDRAR

Fenolgitalein (müshil ilacı) ilacı kullanıldığında.

ÇOK AÇIK RENK

Süregelen böbrek yetmezliğinde çok su alımı ve çok idrara çıkmada.

BULANIK İDRAR

Bakteriüri (idrarda mikrop olması), alkali idrarda oxolat ve ürat kristalleri ve fosfat kristalleri olduğunda

.

MAVİ ÇOCUK BEZİ SENDROMU

İdiopatik hyperkalsemi (kanda kalsiyum seviyesinin yüksek olması), nefrokalsinazis (böreklere kalsium oturması) ile birlikte görülen triptofan emiliminde ailevi metabolik bozukluğa bağlı olarak indigo mavisi idrar çıkar.Çocuk bezi mavi olur

.

KIRMIZI ÇOCUK BEZİ SENDROMU

25-30 derecede aerobik şartlarda üreyen ve kırmızı pigment üreten, hastalık yapıcı olmayan kromobakteryma bağlıdır.

.

BEYAZ DUMANLI İDRAR

Aşırı oksalik asit ve  glikolik aside bağlıdır.

SÜTLÜ İDRAR (Şilüri)

Filoriyazis (fil hastalığı) de lenf sisteminin tıkanıklığına bağlı olarak görülür.

YAĞLI İDRAR (Lipüriİ)

Nefrotik sedromda, ağır şeker hastalığı fosfor ve karbonmonoksit zehirlenmelerinde görülür.

MİKROPLARIMIZ KADAR SAĞLIKLIYIZ

                  

Sindirim sistemimizde sistemin doğru çalışmasını sağlayan, ayrıca sağlığımız için çok yararlı işlevleri olan, insan hücre sayısının 10 katı sayıda ve 500 türde mikroorganizma(mikrop) mevcuttur.

Yani vücut hücrelerimizin her birine karşılık 10 adet mikroorganizma barındırıyoruz.

Bağırsak mukozamızın alanı 200 metre olup deri yüzeyimizin 100 katıdır.

Kalın bağırsaklarda 1,5-2 kg, deride 200 gram, ağız boşluğu, akciğerler ve vajende 20 şer gram, burunda 10 gr gözde 1 gr mikroorganizma (mikrop) vardır.

Sağlıklı kişilerde o kişiye zarar vermeden belirli bir denge içinde yaşayan bu mikrop grubuna FLORA (çiçek bahçesi ) diyoruz

FLORA BAKTERİLERİNİN İŞLEVLERİ

·         Salgıladıkları enzimlerle proteinden zengin besinlerin ve onların yıkım ürünlerinin parçalanıp emilmesine yardımcı olur.

·         Bağırsaklarda zararlı bakterilerin üremesini önler hastalıklara karşı korur.

·         Bağırsak mukozasının yakınındaki lenf sistemini uyararak hastalık yapıcı mikroplara karşı antikor (bağışıklık cisimcikleri) üretimini sağlar.

·         B1-B2-B6-B12 ve K vitamini sentezini yapar.

·         Kısa zincirli yağların oluşumunu sağlar.

·         Bağışıklığı uyarır.

·         Kolesterol seviyesini düşürürler.

FLORA BOZULURSA

·         İshal veya kabızlık, gaz sancısı.

·         Enfeksiyonlara yatkınlık ve yakalanma.

·         Enerji düşüklüğü.

·         Kolesterol düzeylerinde yükselme olur.

Son araştırmalar; obezitenin, otizmin, aşırı stresin de flora bakterilerinin sağlıklı oluşuyla ilgisi üzerinde yoğunlaşmaktadır.

Bulgar köylülerinin çok uzun yaşayanlarının çok yoğurt tükettikleri gözlemlenince yapılan çalışmalarda yoğurdun canlı laktik asit bakterileri içerdiği tespit edilmiş, sonraki çalışmalarda da birçok fermente süt ürününde nonpatojen (hastalık etkisi olmayan, faydalı) mikroorganizmalar (mikroplar) üretilmiştir.

Bağırsak florasındaki bu mikropların başlıca kaynakları yoğurt, peynir, ayran, kefir gibi fermente süt ürünleridir. Tüketilmeleri sağlığımız için yararlı ve gereklidir
.

Son zamanlarda bazı mikrobik hastalıkların tedavisi için sağlıklı kişilerin bağırsaklarındaki faydalı mikroplar hasta kişiye; sağlıklı kişinin gaitası zaralı mikroplardan arındırılarak , kalan faydalı (non patojen) mikropları gaita (dışkı) nakilleri şeklinde yapılmakta; bu uygulama daha çok endoskopik veya kolonoskopik olarak uygulanmaktadır.

Tıpta kan, doku, organ nakillerinden sonra gaita (dışkı) naklininde yapılıyor olması flora bakterilerinin insan sağlığı açısından öneminin en güzel delilidir

 Unutmayalım  vücud floramız ve mikroplarımız kadar sağlıklıyız.

B İ T L E N M E

Kan emici parazitler olan bitler; Baş, vücut, kasık bitleri olarak üç gruptur.

Vücut biti kötü hijyen koşullarında, kasık biti cinsel yolla bulaşma sonrası görülür.

Bu 3 bölgeye yerleşen parazitler ayrı cins olsalar da ( baş ve gövde bitleri aynı cinsin değişik tipleridir.) birbirleriyle çiftleşirler ancak farklı türlerde beslenirler

.

Baş bitleri her yaşta her sosyo ekonomik grupta görülebilirler. Ancak; okul çağındaki çocuklarda (kızlarda daha çok) çok sık rastlandığından yazı konusu yapılmıştır.

Baş bitleri; altı bacaklı çıplak gözle görülebilen kanatsız açık veya koyu gri renkte konağın kanını emerek beslenen 2-4 mm boyunda böceklerdir.

Bu böcekler pire gibi atlayamaz, uçamaz, vektör (aracı) olarak evcil hayvanları kullanamaz.

Bulaşma; en yaygın olarak baştan başa ve en çok şapka, fırça, tarakların müşterek kullanımı ile olur.

Enfeksiyon en fazla ense, kulaklar ve şakaları tutar.

Bitler kan emerken tükürükleri ve dışkılarına karşı oluşan deri duyarlılığı ile şiddetli kaşıntı yaratırlar.

Kan emerken hastalık taşıyıcısı olmaları yanında kaşıntı sorunu saç kökü iltihapları ve benzeri deri lezyonlarına sebep olurlar

.

Vücut bitleri ise özellikle geceleri oluşan şiddetli kaşınma sonucu deride sıyrılmalar ile kendini gösterir. Bu bitler vücutta değil çamaşırların dikiş yerlerine yerleşerek ürerler.

Kasık bitleri ise kasık bölgesinde kaşıntı sonra mavi-siyah lekeler oluştururlar.

Kasık biti taşıyan annenin yeni doğan bebeğinde kirpik ve kaşlarında görülebilirler.

Baş bitleri bulaşmadan sonra 1,5-2 ay hiçbir belirti vermeyebilirler.

Bit yumurtaları 0.5-1 mmlik noktacıklardır saç kepeğine benzerler ancak; farklı olarak kepekler saçtan kolayca düşerken bunlar saça sıkıca tutunurlar, saç gövdesi boyunca hareket etmezler ve daha çok saçın deriye yakın kısımlarında bulunurlar

.

Yumurtalar et renginde de olduğundan görünmezler yavru yumurtadan çıkınca (10 gün sonra) boş yumurta kabuğu (oval grimsi kapsül) Sirkeler görülür.

Ölü sirkeler aylarca saçlı deride kalabilirler ve aktif enfeksiyon değillerdir. Görülmeleri tedavi edilmemiş izlenimi yaratabilirler. Oysa ki aktif enfeksiyon sadece saçlı organizma veya saçın kafa derisine yakın bölgesinde tutunmuş yeni yumurtalar varsa söz konusu olur.

TEDAVİ İÇİN: Tüm aile bireyleri ilaçlanmalıdır. Ayrıca, şapka, havlu, yastık kılıfları yıkanıp kurutulup ütülenmeli fırça ve taraklar 15-20 dk çok sıcak su ve sabun ile yıkanıp çamaşır suyu veya alkolde 15 dk bekletilip ikinci kez yıkanmalı saç tellerimizin dökülebileceği yerler elektrik süpürgesine tutulmalı giysiler kaynatılıp ütülenmelidir.

Bitleri yok etmek için çok çeşitli ilaçlar olmakla birlikte en uygun olan tüm aile bireylerine doğal veya sentetik permetrinli şampuanların kullanılmasıdır. ilaç bir hafta ara ile 2 kez saçlı deriye uygulama sonrası 5-10  dakika saçlı deride kalmasından sonra durulama yapılarak uygulanır.

Sirkeler için bire bir oranında su ve üzüm sirkesi veya başka bir sirke karışımından 15 dakika saçlara friksiyon yapıp, başın bir bone veya havlu ile örtülmesi sonra da sık dişli bir tarak ile taranması gerekir.