YAĞLAR ve OMEGA 3

                                       

Yağlar: Protein, karbonhidrat, vitaminler ve mineraller gibi beslenmenin temel gereksinimleridir.

Vücudumuzda üretilmezler ve dışarıdan alınmaları zorunludur.

Doymuş-doyamamış olarak kabaca ikiye ayrılırlar.

Doymuş yağlar: Hayvansal kaynaklı olan katı yağlar ve tere yağı

Doymamış yağlar: Bitkisel kaynaklı sıvı yağlardır.

Bunlarda tekli doymamış (zeytinyağı-fındıkyağı), çoklu doymamış omega 6 ve de en çoklu doymamış  omega 3 yağlarıdır.

Omega 6: Mısır özü, ayçiçeği, soya ve pamuk yağları omega 6 içerirler. Birde kanola yağında hem omega 3 hemde omega 6 vardır.

Omega 6 içeren sıvı yağlar endüstiriyel işlemlerle katılaştırılıp margarin yapıldığında birde yüksek ısıda pişirilme ve kızartma işlemleri ile trans yağlara dönüşürler ki bunlar sağlıklı yaşam için önerilmezler.

BALIK YAĞI- OMEGA3 :

 EPA (Eicosapentaenoikacid)-DHA (Docosaxanoicacid) içerir.

Omega 3 ‘ün esas kaynağı agl’er (yosunlar), soğuk denizlerin minik hayvanlarından krill’ler, doğal ortamda doğal şartlarda yetişen çayır çimenlerdir ki bunlarla beslenen soğuk deniz balıkları: Norveç uskumrusu, palamut, ringa , somonda, sardalye ve hamside ayrıca çayır, çimende yaylanan koyun keçi gibi hayvanların sütü ve etlerinde, doğal beslenen tavukların yumurtalarında bulunur.

Bir de daha az oranda: Fındık, fıstık, ceviz, badem, semiz otu, keten tohumunda da doğal omega 3 mevcuttur. Ancak  balık ve balık yağlarına göre bunların çokça tüketilmeleri gerekmektedir.

Kültür balıklarında suni yem ile beslenen hayvanların etinde, sütünde ve yumurtasında Omega 3 yoktur.
 Omega 3 bütün hücre zarlarının temel yapısını oluşturur.

Omega 6 yağlarınında işlevleri aynıdır. Her ikiside yaşam için gerekli olan (lökotren ve prostaglandinler gibi) kimyasalları üretirler.

Sağlığımız için bu iki yağ grubunun belirli oranlarda alınmaları gerekir.

Geçmişte insanlar doğal beslendikleri dönemde bu oran 1/ 1 imiş. Doğal beslenmeden uzaklaşan günümüz insanı için bu oran bir kısım omega 3 e karşın 4 kısım omega 6 yani 1 e 4 olarak kabul edilmektedir.

Bu konuda da anne sütü idealdir anne sütünde oran ¼ dür.

Günümüzde endüstiriyel beslenme ile bu oran çok bozulmuş. 1/ 20  -1/50 ye varmıştır.

Özetle: günümüzde omega 6 yağları ile vücudumuz yükleniyor. Bu sağlığımız açısından büyük risk taşımaktadır. Çünkü: Aldığımız Omega 6 oranı arttıkça omega 3 ün bize sağladığı yararların tümüne karşı ters sonuçlar oluşur. Sağlığımız için aldığımız omega 3 leri arttırmaya omega 6 ları azaltmaya çalışmalıyız.

             Omega 3 yağ asitlerinin önemi  1950 li yıllarda Grönland’ın Umanac bölgesinde yaşayan eskİmolarda iskemik kalp hastalıklarının çok düşük olduğu fark edilince araştırılmaya başlanmıştır. Omega 3 yağ asitlerinden zengin diyetle beslenen kıyı şeridinde yaşayan Türklerde ve Japonlarda da aynı düşük orandan söz edilir.

OMEGA YAĞ ASİTLERİNİN YARARLARI

·         Zihinsel gelişimi sağlar (özellikle çocuklarda) beynimizin %56-60 ı yağ, bununda  %30-35 omega3 tür.

·         Bağışıklık sistemini güçlendirir.

·         Anti kanserdir.

·         Yangı (inflamasyon) oluşumunu azaltır.

·         Kan damarlarını açar.

·         Kanın pıhtılaşmasını azaltır.

Son çalışmalar ayrıca; prematüre ve yeni doğanların beyin gelişiminde, çocukların hiperaktivite, disleksi, otizm, depresyon gibi davranış bozuklarında romatoid artrit, ülseratif kolit, Crohn hastalığı, sedef hastalığı, multıpıl skloresosis  gibi hastalıklarda da yarar sağladığını göstermekte; ancak bu çalışmalar halen sürdürülmektedir.

DOĞUŞTAN TROİD HORMON EKSİKLİĞİ

DOĞUŞTAN TROİD HORMON EKSİKLİĞİ 

Doğumsal bir hastalık olan HİPOTROİDİ erken tanı konur ve izlenirse tamamen ve de iz bırakmadan tedavi edilebilir.

Ancak ! geç tanı konursa ağır zeka ve gelişme gerilikleri ile karşımıza çıkar. Tedavisine doğumu takıben değilde 3-6 ay arasında başlananların beşte dördünün,  7. aydan sonra başlananların ise tümünün IQ su(zeka düzeyi) %85in altında olur.

Kaba bir deyimle tedavisine ilk 3 aydan sonra başlananlarda %25; 1 yaşından sonra başlananlarında %50sinde  zeka geriliği oluşur.

Çocuk hekimleri ve ailelerin bu konuda çok hassas olmaları gerekmektedir.

              İlk bulgular: bebeğin kilosunun normalden fazla, ön ve arka bıngıldağının büyük, yeni doğan sarılığının uzun sürmesi, uykuya meyilli olması ve göbek fıtığının bulunmasıdır.

Tetkiklerde: %90 tiroid bezinin gelişim kusuru saptanır. 1/3ünde tiroid bezi hiç yoktur. Geri kalanlarında tiroid bezi ektopik (yanlış yerleşimli), hipoplazik (tam gelişmemiş)tir.

Klinik görünüm –Fonksiyon Değişiklikleri

İlk bulgular bazen günler ve bazen haftalar sonra ortaya çıkabilir (bazen 6-12. haftalarda)

·         Cild soluk gri ve soğuktan mermer görünümlü (cutis marmorata), ödemlidir.

·         Dil büyüktür.

·         Gövde normal; kol ve bacaklar kısadır.

·         Burun kökü basıktır.

·         Ses kalın ve kabadır.

·         Karın şiştir. Kabızlık ve göbek fıtığı vardır.

·         Vücut ısısı düşük, nabız yavaştır. Terleme yoktur.

·         Refleksler zayıftır.

·         Gözler birbirinden ayrıktır.

·         Kemik gelişimi geridir. Dişler geç çıkar.

Bu klinik bulgular dikkatli birçok doktorun gözünden kaçmaz, kaçmamalıdır. Çünkü; gecikme çocuğun bedensel ve zihinsel olarak geri hem de çok geri kalması ile sonuçlanır.

İyileşme tedaviye başladıktan sonra 1-3 haftada ortaya çıkar.

Tanı laboratuarda tiroid hormonu testleri T4 ve TSH ölçümü ile konur.

Düşük T4 ile yüksek TSH saptanması primer hipotiriodi için hassas bir göstergedir.

Kalıcı Hipotiroidi’de

1.       Troid bezinin doğuştan yokluğu, yanlış yerleşimi, gelişmemişliği.

2.       Troid hormonun sentezinde bozukluklar söz konusudur.

Geçici Hipotiroidi’de

·         Gebelikte annenin propil tyourasil, metamizol gibi tiroid ilaçları kullanması

·         Gebeliğin erken döneminde radyo aktif iyot uygulanması

·         Gebelikte aşırı iyot alınması. Örneğin: sezaryende anne karnına ve yeni doğana antisepsi amaçlı iyot bileşikleri (batticon gibi) uygulanması .

Yeni doğan, özellikle düşük doğum ağırlıklı bebeklere iyotlu antiseptikler uygulanması tarama testlerinde anormal sonuçlara ve de geçici hipotiroidiye sebep olur.

·         Hafif iyot eksikliği olan annelerin düşük ağırlıklı ve prematüre bebeklerinde de geçici hipotiroidi olabilir.

·         Gebelikte alınan bazı ilaçlar ve guatr yapıcılar (lahana, soya fasulyesi, aminosalisilik asit, fenil butazon, kobalt, iyot, steroid hormon, rezolşinol) gebelik süresince anneden fetüse geçtiği için yeni doğan bebekte geçici olarak guatr ve tiroid fonksiyon bozukluğuna yol açabilir.

Hipotiroidi Tanısı

Klinik belirtiler yanında düşük T4 düzeyi ve yüksek TSH düzeyi ile kolayca konulur.

Tedavi olarak: T4 tedavisi (Na-L-Tiroksin) uygulanır. İlaç mide boşken tek dozda verilir ve ömür boyu uygulanır. İlaca başladıktan 1-3 hafta sonra iyileşme ortaya çıkar. En iyi gösterge büyüme hızının, kemik yaşının, tiroid hormonu ve TSH düzeylerinin normale gelişidir.

Geçici ve Kalıcı Hipotiroidide Tedavi Ayırımı

Ultrasonda tiroid bezinin görülememesi veya yanlış yerleşimli, az gelişmiş olması kalıcı hipotiroidi demektir.

Ultrasonda bez normal pozisyonda ise hormon sentezi bozukluğu veya geçici hipotiroidi söz konusudur.

Bu durumda 3 yaşından sonra tedavi kesilerek hormon düzeyleri kontrolü ile geçici, kalıcı ayırımı yapılabilir.

         Bir başka tabloda: Yeni doğan geçici hipotiroidisidir.

Annede mevcut eski veya yeni otoimmün tiroid hastalığı (Haşimoto gibi) varsa tirotropin receptör blokajı yapan antikorlar plesentadan  çocuğa geçerek TSHnın receptöre bağlanmalarını bloke ederek geçici hipotiroidiye sebep olur.

Çok nadir rastlan bir tablodur.

Bebek doğumdan 3 ay sonra tamamen iyileşir.

GÜNÜMÜZ TIBBI

GÜNÜMÜZ TIBBI

Günümüzde değişen tıp uygulamalarının geçmişinde bir dahili, bir de operasyon gerektiren (cerrahi) branşlar mevcuttu.

Herkesinde sağlık sorunları için başvurduğu tek bir doktoru vardı.

Günümüze kadar doktorlar önce hastalarının şikayetlerini uzun,  uzun dinler, sonra dikkatlice tepeden tırnağa muayene eder. Gözle, elle yoklayarak kulakla dinleyerek değerli doneleri toplar;  kesin tanı için de bazen laboratuardan yardım isterdi.

Doktor işini bir zenaatkar gibi değil; (çünkü zenaatkar aynı işi aynı koşullarda tıpatıp aynını yaparak tekrarlayandır). Bir sanatkar gibi yapardı. Sanatkar ise işini yaparken; düşünce ve becerilerini duygu ile birleştiren kişi idi
.

Doktor; Ruhla bedenin bir bütün olduğunu hiç aklından çıkarmadan bilgi ve becerisine  duygularını da ekleyerek hastasına ve de onun ruhuna, tüm  dokularına gösterdiği yüksek saygı ve şefkatle, klasik tıptan ayrılmadan kendine özgü metotlarla tanısını kor ve tedavisini düzenlerdi. Hasta da doktoruna aynı yüksek saygı ile bağlı kalır ve tedaviyi birlikte sürdürürlerdi.

Teknoloji bu günün modern tıbbına inkar edilemez katkılar yaptı. Fakat gelişen teknoloji ile doktorluk sanatı zenaat gibi uygulanıp insan bedeni ruhtan ayrı düşünülmeye başlandı.

Birçok doktor hastasını ve onun sorunlarını uzun, uzun dinlemeden bırakın detaylı muayeneyi ona elini dahi sürmeden laboratuvarlara, görüntüleme merkezlerine gönderir oldu.

Hastalık yok hasta vardır. Her hastalık her kişide farklı seyredebilir düşüncesi  yok sayılıp, hastalar laboratuvar verileri ile tedaviye alınır oldu.

BU GÜNÜ YARATAN ETKENLERE GELİNCE

Birinci etken
Defans tıbbı uygulaması

 Amerikada başlayan bizde de yeni,yeni filizlenen doktorun özgürce düşünme ve davranışını ısıtlayan,  tüm sorumluluğu yüklenen kişi olması gereken doktorun sorumluluktan kaçması olayıdır ki; İyi bir sorgulama, dikkatli bir muayene ile kolay çözümlenebilecek bir hastalıkta bile sorumluluk yüklenmemek için; çok detaylı,  belki de gereksiz incelemelerle hem zaman hem de çok para harcanması demektir.

İkinci etken
Tıbbın endüstrileşmesi

Laboratuvar tetkiklerinin hasta tedavisinde önceliği alması, bu talebe cevap vermek için sermayenin devreye girmesi.  Bunun sonucunda da; Ard arda açılan özel sağlık kurumları talebe cevap vermek için çok pahalı ve çeşitli cihazlarla donatıldı.
Yapılan geniş tetkikler sonucu hasta kendisine gösterilen ilgiden hoşnut, doktor işini teknolojiye yüklediği için rahat, özel kuruluşlar cihazların amortismanının sağlanması ve para girdisinin artmasından mutlu oldular.

Üçüncü etken
Tıp eğitiminde optimal koşulların sağlanamaması

Doktorluk; usta, çırak işi olarak tanımlanan; bilgi, yetenek ve deneyim gerektiren bir meslek. Ve bu meslek; yeteneği olan kişilerin çok iyi eğitimleri ve de ustalarının bilgi ve deneyimlerinin kendilerine aktarılması ile kazanılır. Ne yazık ki tam gün yasası ustaların deneyimlerini çıraklarına aktarmalarını engeller oldu.

Politik nedenlerle sayıları süratle çoğaltılmış tıp fakültelerinin bu kadar çok sayıda, donanımları yeterli öğretim kadrolarına sahip olabilmeleri ve tıp eğitimini istenilen düzeyde sürdürebilmeleri zordur.
Bu nedenle de tüm fakültelerden aynı standartlarda hekimlerin yetişmesi gerçekleşememektedir.

Bu da hekimler arasında farklılıklara neden olmuştur.

Dördüncü etken
Aşırı branşlaşma:

Her bir ana branş küçük, küçük özel branşlara bölünmüştür.

Belirli bir konuda çok derinlemesine bilgi birikimleri olan doktorlara tabii ki çok gereksinim vardır. Onlar genel tıp uzmanlığının yüksek danışmanlarıdır.  Ancak  branş hekimliğinin birinci basamak hekimliği gibi yorumlanması yanlıştır.

Ve de unutulmamalıdır ki tek bir organ veya sistem üzerinde uzmanlaşmış bir hekim için o organ insan denen meçhul’ün yani puzzle’ın bir tek parçasıdır. Oysa ki insan vücudu bir bütündür. Ancak tüm parçaları birlikte ele alındığında sorunu anlaşılabilir ve puzzle tamamlanır. Çünkü tek parça bütünden, bütünde o tek parçadan etkilenmektedir.

Aşırı branşlaşma genel tıp uzmanlarını da günlük şikayetler dışındaki konularda ilgili uzmanına sevk ederim düşüncesi ile bilgi tazeleme gereğiyle okumaktan araştırmaktan da uzaklaştırmıştır.

Sonuç:

·         Günümüzde doktorlar Amerikadaki  kadar olmasa da defans tıbbı uygulamakta.

·         Birçok hasta birinci basamakta klasik tıp uzmanları yerine öncelikle branşlaşmış doktoru seçmekte.

·         Hastalar endüstirileşmiş tıbbın; gerekli, gereksiz yaptırdığı tetkiklerden hoşnut, onlarsız tedavinin uygulanamayacağına inanmakta.

·         Ülkemizdeki tıp eğitimi standart hekim yetiştiremediği için bazı hastalar şanslı bazıları şanssız olmakta.

Belki arz talep dengesi içinde beklide devletin imkanları ile hasta sahiplerinden fazla para talep edilmediğinden kimse şikayetçi olmamakta.

Gerçek bu mu şüpheliyim.

İyi yetişmiş sağlam bilgi ve beceri sahibi tıbbi deontoloji ve etik kurallara bağlı çalışkan tüm hekimlerimizi   tenzih ederek;  yüzlerce kötü örnekten sadece pediatride gördüğümüz birkaçını sıralayacağım.

·         Bebek ve çocuklarımızın dörtte üçü reflu hastası, yarısı süt allerjisi tanısı ile tedavide

·         En hafif öksürük ve hışıltılı solunumu olan küçücük bebekler yüzlerinde maskeler, bronş açıcı veya kortizon solumakta.

·         Çocukların ateşi; etkisizliği çoktan kanıtlanmış buna karşın toksik olduğu bilinen ardışık tedavi ile düşürülmeye çalışılmakta (ard arda calpol+ibufen vs. verilerek)

·         Sık sık ve gereksiz boğaz kültürleri ile Beta kabusu yaratılıp hiç gerekmediği halde taşıyıcılar tedaviye alınmakta (avirulan olduklarını hesap etmeden)

·         1 yaşına kadar bebeklere sanki Tanrı buyruğuymuş gibi  şartlar çok gerektirdiği halde dehidratasyona giresiye kadar damla su verilmemekte.

·         Yeni doğan bebeğe annesinin sütünün gelmesi beklenmeden biberon dolusu yapay mama verilmekte.      .

Bu örnekler  çok, çok çoğaltılabilir.

Ve... bu günün tıp uygulamaları maalesef giderek insan odaklı olmaktan uzaklaşmaktadır.

KUDUZ

KUDUZ

Çokluk etobur hayvanlarla insanlara geçen ölüm oranı çok yüksek bir encephalomyelitistir.(merkez sinir sistemi,omurilik enfeksiyonu)

Kuduz mikrobu taşıyan hayvanın ısırması sonucu tükrükle bulaşır.

İnsanlar kuduz mikrobuna hayvanlar kadar hassas değildir. Kuduz hayvanların ısırdığı kişilerin sadece %15-20sinde hastalık görülür.

Kuduz virüsü ısırılma, tırmalanma, yalama ile derideki çatlaklardan veya salya ile bulaşmış  ellerin göze sürülmesi ile bulaşır.

Kuduz hastası kişiye temas ile hastalık bulaşmaz. Ancak hastanın salyasının deri çatlağı veya göze teması ile bulaşma olabilir.

Deriden giren virüs çoğalmayı takiben çevre sinirlerle merkez sinir sistemine ulaşır ve yerleşir.

Hastalık; %40 kuduz köpek ısırıkları ile bulaşır.

Köpekler yerleşim yerlerinin dışına çıktıklarında; kurt, çakal gibi vahşi hayvanlar tarafından ısırılarak hastalığı alır ve köpeklerden at,eşek, inek, koyun, keçi, kedi ve farelere bulaşır onlarda bulaştırıcı olurlar.

Yarasalar; hastalanmadan da virüs taşıyıcısıdır, tükürük ve dışkıları ile bulaştırıcıdırlar. Yarasalar her şartta kuduz kabul edilirler.

Genelde; sincap, fare, hamster, evcil ve yabani tavşan kuduz mikrobu taşımazlar olağan dışı davranışları olmadığı sürece önemsenmemelidirler. ‘’ Bunların sadece on binde bir oranında virüs taşıdıkları gösterilmiştir.’’

Bulaşma sonrası kuluçka süresi 10 gün ile 2 yıl arası değişir. Hastalık, çoğunlukla 3 hafta ile 3 ay içinde ortaya çıkar.        

 Kuduz virüsü taşıyan hayvan pasif iken agresif hale gelir

. Ağzı köpürür, koordinasyon bozukluğu vardır. Mantıksız mesafeler koşar. Ses telleri ve arka ayakları felç olur ve birkaç gün içinde ölür.

          Virüsü alan insanda da; ısırılan bölge de kaşıntı, ağrı, karıncalanma, karakter değişikliği, aşırı sakin veya agresif olma, yutma zorluğu, su, ışık, hava korkusu, aşırı salya salgısı, kramplar , takıben felçler ve 24 saat içinde ölüm oluşur. Hayatta kalabilme çok enderdir.

            Kuduz şüpheli hayvan ısırıklarında yara yeri hemen bol sabunlu su veya serum fizyolojik ile yıkanmalı tetanoz aşısı uygulanmalıdır.

EVCİL HAYVAN ISIRMALARINDA (Kedi, köpek v.s)

Hayvan aşılı ise: 10 gün gözlem altında tutulur. Hayvan bu 10 gün içinde ölmez veya kaçmaz ise AŞIYA GEREK yoktur.

Hayvan aşısız ise: 0-3-7-14-28. Günlerde aşı uygulanır.

VAHŞİ HAYVAN ISIRMALARINDA

Hiç bekletmeden (HRIG) Human Rabies İmmun Globulin 20IU/kg hesabı ile yarısı yara yerine, yarısı adele içine uygulanır.

Ayrıca, 3-7-14 ve 28. Günlerde de aşı yapılır.

Esas olan; insanlarla teması olan hayvanların aşılatılmasıdır.

U.S.A da aşı içeren besinler kullanılarak hayvanların ağız yoluyla aşılanma çalışmaları yapılmaktadır.

S İ G A R A

S İ G A R A

·         1492 DE Colomb Amerikadan Avrupaya tütün fidelerini getirdi.

·         16. yy. da İngiltere de puro gibi sarılarak içildi.

·         17. yy. da Türk insanı tütünle tanıştı ekimine başladı.

·         18, yy. da enfiye-puro-pipo-tütün çiğneme gibi kullanımları devreye girdi.

·         19. yy.  ortalarından itibaren Avrupada sigara şeklinde üretimi başladı.

İlk kez 1964 de U.S.A  hazırlanan TÜTÜN ve SAĞLIK başlıklı raporda sigaranın Akciğer kanserinin hazırlayıcısı olduğu duyurulunca dünya kamuoyunda sigara karşıtı hareket başlatıldı.

Sigara tek önlenebilir erken ölüm sebebidir.

·         U.S.A da sigara içimine bağlı olarak yılda 350 binden fazla kişi ölmektedir. Bu rakam A.B.D’nin 2. Dünya Savaşında kaybettiği asker sayısına yakındır.

·         Sigara dünyada her yıl 1 milyondan fazla insanın  erken ölümüne sebep olmaktadır.

·         İçilen her sigara insan ömrünü ortalama 5.5 dakika kısaltır.

·         Günde 2 paket sigara içen 30-35 yaşındaki bir kişinin yaşam süresi içmeyenlere göre 8-9 yıl daha kısa olur.

·         Sigara içen erkeklerde ani ölüm riski içmeyenlere göre 10 kat fazladır.

·         Sigara bırakıldıktan sonra dahi risk ancak 10-15 yılda kaybolur.

Sigara ve hastalıklar.

·         Başta akciğer kanseri olmak üzere; Baş boyun, yutak, ağız nefes borusu, idrar torbası, böbrek, pankreas kanserlerinin oluşumunu hazırlar.

·         Kalp hastalıklarının %30’undan sorumludur.

·         Koroner hastalıklar ve tansiyonu olumsuz etkiler.

·         Genellikle amputasyonla sonuçlanan periferik damar hastalıklarına yol açar.

·         Mide ülseri ile yakın ilişkilidir.

·         Astımın sebebi değildir ama astım için zemin hazırlar ve astımı kötüleştirir.

Empotans ve erken menopoz sebebidir.

Sigara dumanının her doku ve organa zararlı olduğu tespit edilmiştir.

Sigara dumanı içinde 4000 den fazla farklı kimyasal madde ayrıştırılmıştır.

Bunlar içinde 1200’ün üzerinde kanser yapıcı ve toksik madde vardır.

En önemlileri NİKOTİN Ve KARBONMONOKSİT tir.

NİKOTİN

Tütündeki nikotinin çok azı dumana geçer. (%15-20) saf nikotin korkunç bir zehirdir.

Nikotine batırılmış  çubuk bir serçenin gagasına değdirilirse kuş hemen ölür.

Orta boy bir yaprak sigarasındaki nikotin saflaştırılıp deri altına zerk edilirse iki insanı öldürür.

KARBONMONOKSİT

Sigara dumanında % 2-5 oranında bulunur.

Oksihemoglobini düşük,karbohemoglobin  yüksekse HYPOXİ (oksijen azlığı) oluşur.

Sigara Myocard enfaktüsü, periferik damar tıkanmaları-arteriosklerosis oluşmasında rol oynar.

Tütün gübrelerindeki  bir çok toksik madde de dumana geçer.

SİGARA ÇOCUK VE GENÇLER VE GEBELİKTE

Nikotin Fötotoksiktir (karında gelişen cenin için zehirleyicidir.) sigara içen annelerin ceninlerinde vasokonstrüksiyon sonucu total kan akımının azaldığı gösterilmiştir.

AKTİF ve PASİF sigara içiminde

·         Düşükler

·         Rahim içi ölümler

·         Düşük doğum ağırlıklı bebek oluşur.

SİGARA İÇEN VE EMZİREN ANNE BEBEĞİNDE DE ZARARLAR OLUŞUR

Sigaranın toksik maddeleri annenin sütünden bebeğe geçer.

MSS: Aşırı huysuzluk- uyuklama- dalgınlık

Kalp: Atım sayısının artması

Sindirim: Motilite artması- kusma

Zeka düzeyinde azalma, okuma güçlüğü, hyperaktif çocuk oaranında artma.

Ani bebek ölümüne daha çok rastlanır.

BEBEĞE TÜTÜTNÜN TOKSİK ETKİSİ

ENDİREK:

Süt çocuğu erişkinden daha çok nefes alıp verir solunum düzeyi erişkine kıyasla vücut ağırlığına göre daha geniştir.

Hem emdiği için sütten, hem de yaşadığı ortamdan PASİF İÇİCİ olarak etkilenir.

DİREKT:

·         Tütün tarlalarında çalışan annelerin çocukları yerde buldukları tütün yapraklarını çiğner.

·         Atılmış sigara paketlerindeki sigaraları çiğner toksik etkilenirler.

Ülkemiz dünya üzerinde sigara alışkanlığının en hızlı arttığı kişi başı sigara tüketiminin en fazla olduğu ülkelerden biridir.

Toplumun değişik kesimlerinde %80 e varan içme alışkanlığı var ‘’Türk gibi sigara içiyor.’’ Tabiri yaygındır.

Gelişmiş ülkelerde son 20 yılda sigara tüketiminin azaltılması kalp damar hastalıklarını azaltmıştır.

ALIŞKANLIK NEDEN?

·         Ülkemizdeki 15 yaş üstündeki nüfusun %45-50 si ciddi sigara tutkunudur.

·         Tiryaki ailelerin çocuklarında sigara başlama içmeyen ailelere göre 4 misli fazladır.

·         Ergenliğin fiziksel ve ruhsal gerilimleri nedeni ile

·         Büyüdüğünü kanıtlamak için

·         Yetişkin insan rolü oynama arzusundan içmek büyüklere özgü bir imtiyaz ise bende bu imtiyaza sahibim demek için

Arkadaş baskısı  nedeni ile

Dışlanmamak, hor görülmemek, gruba ait olduğunu ispatlamak(aidiyet) uğruna zehir olsa içer.

CİNSEL KİMLİK

Erkek olma- sigara ve içki erkeksi  tutkulardır.

Erkek egemen toplumda böylece üstünlüğe ulaşma duygusu ile içer.

SİGARAYLA SAVAŞ

Hedef kitle gençler olmalıdır.

·         Zorlanmamalı- zor  kullanmamalı

·         Zararları için herkes öğretmen-dr- sanatçı- politikacı- yönetici  aydınlatıcı çalışmalar yapmalı

·         Spora yönlendirmeli

·         Başlamanın önlenmesi sağlanmalı kitle iletişim araçları ve okullarda eğitici çalışmalar ile

·         Sigara içmemek TERCİH EDİLEN bir davranıştır. Bu modelin işlenmesi gerekir.

A.B.D de 20 yılda 35 milyon insan sigarayı bırakmıştır.

Yasal önlemler

Sosyal baskı ‘’2. Sınıf insan sigara içer savı.’’

Sağlığa zararlarının vurgulanması

Tütün üretimi yerine besin üretimine geçmek.

ARI SÜTÜ- BAL- POLEN- PROPOLİS

ARI SÜTÜ- BAL- POLEN- PROPOLİS

(Dünyamıza ve Sağlığımıza Katkıları)

Arılar: çiçeklerin üreme cisimciklerini taşıyarak; doğadaki bitkilerin ve çiçeklerin döllenmesini ve türlerinin devamını sağlar.

Arılar ve onların bu yüklendikleri görev olmasa dünyadaki yaşam kısa sürede tamamen yok olur.

Sabahın çok erken saatlerinde doğaya dağılarak ve o gün kondukları çiçeğin veya bitkinin cinsini hiç değiştirmeden akşama kadar hep aynı cins çiçeğe konup, kalkarak işlemlerini sürdürerek gün boyu     

 çiçekten çiçeğe konarak polenleri toplarlar.

Döllenme işlemi dışında; artan ve arka ayaklarına yapışmış polenleri de kovana taşırlar.

İnsanlar bu polenlerden ayrıca yine arıların ürettiği bal , arı sütü ve propolis gibi ürünlerden büyük yararlar sağlar.

BAL

Arıların çiçek ve meyve tomurcuklarından topladıkları nektarı kendi salgıları ile birleştirerek peteklerde topladıkları bir besindir.

Yarım kilo nektar toplamak için dokuz yüz bin arı bir gün boyunca çalışır. Bir gram bal üretebilmek içinde dört binden fazla çiçeğe konarlar.

Balda binlerce çiçeğin, bitkilerin besleyici değeri ve şifası var.

 Bal içerdiği yüksek orandaki karbonhidrat nedeni ile; çocuklar, yaşlılar, hastalar ve sporcular için mükemmel bir besin kaynağıdır.

Başta enzimler olmak üzere; mineraller, vitaminler, aminoasitler ve flavonoidlerden çok zengindir. Bu nedenle;

Antibakteriel (mikropları öldürücü)

Antiviral          (virüslere karşı üremelerini durdurma)

Antiparaziter    (parazitlere karşı öldürücü)

Antienflamatuar             (yangı giderici)

Antikansorejen  (kanser oluşumunu önleyici)

Antioksidan        (serbest radikalleri bloke edici)

Özelliklere sahiptir.

ARI SÜTÜ

         Kovandaki kraliçe arının beslenmesi için; işçi arıların ürettikleri bir salgıdır.

Kraliçe arı ömrü boyunca bu sütle beslenirken işçi arılar polen ve balla beslenirler.

İşçi arılar üç haftada, kraliçe arı iki haftada gelişimini tamamlar. Ve de işçi arılardan yüzde altmış kadar daha ağırdır.

Kraliçe arı birgünde birkaç bin, yaşamı boyunca üç milyon yumurta üretir.

Kraliçe arı beş altı yıl yaşarken işçi arılar ancak birkaç ay yaşarlar.

         Arı sütü: A-D-C-E ve B grup vitaminlerinin tamamı ile mineraller ve insan vücudu için mutlak gerekli, vücudumuzda sentezlenemeyen ancak; bitkiler ve o bitkiyi yemiş olan hayvanların etini yiyerek alabildiğimiz proteinlerin yapı taşlarını teşkil eden; esansiyel yani temel aminoasitlerin tamamına yakınını, ayrıca çeşitli protein ve enzimleri içerir.

        Bu zengin kompozisyonu sayesinde; hücre yenileyici, vücut dokularının sağlıklı çalışmalarını düzenleyici, enerji arttırıcı özelliği ile bedensel ve zihinsel yorgunluğu gidererek, düşünsel ve fiziksel aktivite artırıcı, ayrıca antialerjik, anti kanser, anti bakteriyel, anti fungal(mantarlara karşı) ve anti oksidan dır.

POLEN

Çiçeklerin erkek organlarınca üretilip dişi organlarının döllenmesini sağlayan cinsiyet hücreleridir, çiçeklerin spermidir.

Arılar polenler ile çiçeklerin ve bitkilerin döllenmesini sağlamak yanında kendilerinin yaşamları için gerekli proteinide polenlerden karşılarlar.

Arılar topladıkları polenleri salgıladıkları bir sıvı ile arka bacaklarında biriktirerek kovana getirirler.

Kovandaki yavrularını beslemek için peteklerde depolarlar.

Polen: Protein, vitaminler, mineraller, enzimler birde polifenolik bileşikler ve flavonoidler yönünden de çok zengin bir besindir. 150 gramlık polende; 150 kg dana eti, 150 kg süt, 80 kg kadar bala eşit vitamin ve mineral vardır.

Anti oksidan özellikleri nedeni ile; serbest radikallerin sebep olduğu;  bağışıklık çöküşü, kalp, damar, sinir sistemi hastalıkları, kanser, erken yaşlanma gibi birçok olayı önleyici rol üstlenir.

Ayrıca; hasta, çocuk ve yaşlılarda iştah açıcı ve besin desteği olarakta kullanılır.

PROPOLİS

Bal arılarının (işçi grubunun) çeşitli ağaçların ve çalıların kabukları, yaprakları ile tomurcuklarından topladıkları reçinemsi bir maddedir.

Bununla kovanın içyüzünü ve önünü kaplayarak kendilerini soğuk ve hastalıklardan korurlar.

Arılar kovan içindeki besinleri, yavruları çeşitli zararlılardan (mikrop v.s.) korumak ve kovanı dezenfekte etmek için propolis toplarlar. Propolis: petek gözlerinin temizliği, kraliçe arının yumurtalarının steril ortamda gelişmesi ve yavrunun korunmasında etkilidir.

Dışarıdan nektar ve polen toplayan işçi arıların kovan girişinde propolisle fırçalanarak kovana temiz girmeleri sağlanır.Kovanda yetmiş seksen bin civarında olgun arı bir o kadarda yavru bulunur. Kovan içi sıcaklık yirmi dört derece rutubet yüzde elli civarındadır. Bu şartlar her türlü mikrop üremesi için uygun bir ortamdır. Buna karşın propolis sayesinde arılar kırk milyon yıldan beri yaşamlarını sürdürebilmektedirler.

                     Eski çağlardan beri örneğin Mısır Uygarlığında ölülerin mumyalanmasında, savaşlarda vazelin ile karıştırılarak hazırlanan merhemlerle yaraların iyileştirilmesinde kullanıldığı tıbbın babası Hipokrat’ın deri ülserleri ve sindirim sistemi bozukluklarında propolisi kullandığı, Anadoluda da yara ve çıbanların iyileştirilmesinde kullanıldığı bilinmektedir.

Bilimsel çalışmalar antibiyotiklerle birlikte kullanıldığında antibiyotik etkisini yüz kat kadar arttırdığını göstermektedir. Uzun süre propolis alınması zararlı bakterilere karşı direnç oluşturur, yararlı bakterileri olumlu etkiler. Bu nedenle çok nadir ve çok önemli geniş spektrumlu antibiyotik olarak kabul edilmektedir.

Ayrıca birçok kanser türlerinde de yayılmayı önleyici olarak başarı ile kullanılmaktadır.

Propolis çok güçlü bir mikrop öldürücü (antibakteriyel), virüslerin çoğalmalarını önleyici(antviral), mantaralara karşı (antifungal), eklemlerde oluşan yangıya karşı (antiflamatuar) dır. ki çalışmalar bu etkinin  kortizon ve aspirine çok yakın olduğunu göstermiştir.

Bileşimindeki flavonoidler nedeni ile serbest radikalleri temizleyici (antioksidan), bağışıklık arttırıcı (immün modülatör), tümörlerin gelişimi ve metastazları önleyici (anti kanser), yaraları iyileştirici, şeker metabolizmasını düzenleyici, karaciğeri toksinlerden koruyucu ve de obeziteyi önleyici etkiye sahiptir.

GENİZ ETİ-BADEMCİKLER

ADENO TONSİLLİTİS (AMELİYATLARI)

Bademcikler lenfoid sistemin boğaza yerleşmiş dokularıdır.

Bademciklerin tıkanma yapacak kadar büyümesi ve sık tekrarlayan bademcik enfeksiyonları operasyon endikasyonudur.

Büyüme akut veya süregelen enfeksiyonlar sonucu olur.

Ancak;  enfeksiyon her zaman büyümeyi oluşturmaz bazen süregelen iltihaplı bademcikler ufak ve farenx kolonları içinde gömülmüş olabilirler.

Akut enfeksiyonda ileri derecede büyüyen bademcikler enfeksiyon geçince tekrar eski hallerine dönebilirler. Bir de yaşla birlikte dokuda küçülme oluşabilir.

Ön pilikaların sürekli hiperemik (kızarık) olması boyun lenf düğümlerinin şiş olması süregelen bademcik enfeksiyonu (kronik tonsillit) için bademcik büyüklüğünden daha geçerli bir bulgudur.

ENFEKSİYONLAR NEDENİ İLE DOKUSU BOZULAN BADEMCİK KORUYUCULUĞUNU KAYBEDER.

VÜCUTTA BADEMCİĞİN ALINMASINDAN SONRA EKSİKLİĞİNİN BİLİNEN HİÇ BİR ZARARI YOKTUR.

Solunumu engelleyen çok büyük bademcikler ve geniz eti olan çocuğa 6. Aydan itibaren operasyon yapılabilir  (tıbbi kesin bir zorunluluk varsa yaş engel değildir).

Normalde endikasyon var ise 3 yaştan sonra bademcik ve geniz eti operasyonları rahatlıkla yapılabilir.

ADENOİDLER (Geniz eti-Geniz bademciği)

Genzi eti de denilen adenoidler aynı bademcik gibi lenfoid dokudadır.

Burun boşluğunun arka kısmı ile damağın yani boğazın üst kısmında yer alır.

Nasofarenx (geniz) deki lenfoid dokuların büyümeleri (hipertropisi) ve enfekte olmaları (iltihaplanmaları) ekseri bademcikler ile birliktedir.

 ENFEKSİYONLAR SONUCU BÜYÜYEBİLDİĞİ GİBİ ALLERJİK NEDENLERLEDE BÜYÜYEBİLİR.

Adenoidlerin büyümesi nasofarenx kubbesini doldurarak; havanın b urundan geçmesini önler ve kulakta nasofarenxe acılan östaki borularını tıkar orta kulak enfeksiyonu ve işitme bozukluğu yaratır.

Bu durumda; ağızdan soluma, süregelen burun akıntısı, burundan konuşma (rinolali) karekteristikdir.

Burundan solunum yapılamaması burundan geçişte ısınıp süzülen havanın direkt ağızdan soğuk ve süzülmeden alınması sonucu larenx de oluşan tahriş özellikle geceleri gelen öksürük krizleri ile karşımıza çıkar.

Adenoidlerin büyklüğünde: İştahsızlık, yorgunluk, horlama, huzursuz uyku, uykudan ağlayarak uyanma, tat ve koku duyusunda bozulma, büyüme, gelişmede durgunluk , giderek yüzün şekil bozukluğu (üst dişlerin öne itilmesi, yüzün çirkinleşmesi, ağzın devamlı açık oluşu nedeni ile aptal bir görünüm- Facies adoneicus) ayrıca diş gıcırdatma ve boyun lenf bezlerinde şişmede sık görülür.

ADENOİDEKTOMİ (GENİZ ETİ OPERASYONU)

·         Adenoidlerin çok büyük oluşu tekrarlayan enfeksiyonlar.

·         Östaki tüpüne etki (tıkama) ile orta kulakta sıvı birikimi (efüzyon) veya süre gelen orta kulak enfeksiyonu.

·         İşitme kaybı oluşturması.

·         Süregelen sinüsitis (sinüs deliklerinin tıkanması)

·         Sürekli ağızdan solunum ve abartılı horlama.

·         Uyku apnesi, uyku bozuklukları.

·         Adenoid yüz (aptal görünüm) gelişmesi.

·         Tekrarlayan veya süregelen naso farenjitis.

Geniz eti operasyonu için endikasyon oluştururlar.

ADENOTONSİLLEKTOMİ (BADEMCİK VE GENİZ ETİ OPERASYONU)

·         Sık tekrarlayan iltihaplar: yılda 5-7 atak, iki yıl süresince 5 atak, üç yıl süresince yılda 3

atak gibi .

 Özet olarak yılda ortalama 4 ten fazla atak olursa okul çağı çocuklarında 6 ayda 3-5 atak oluşursa  depo penisilin ile  koruma uygulanır ancak yakınmalar devam ederse operasyon şarttır.

·         Tekrarlayan bademcik iltihabına bağlı ateşli havale veya kalp kapakçık hastalığı oluşursa (operasyon; enfeksiyon sayısını azaltır ancak akut romatizmal ateşi önlemez)

·         Tedavilere inatçı süregelen bademcik iltihapları, tekrarlayan boyun lenf bezi iltihapları.

·         Peritonsiller apseler (bademcik ve çevre dokuyu saran yumuşak dokuda oluşan apselerdir çok ciddi bir tablodur).

·         Yutmayı ve solunumu güçleştiren, beslenme,gelişme,konuşma bozukluğuna sebep olan büyümüş geniz eti ve  bademcikler, devamlı ağız solunumu, abartılı horlama, uyku apnesi, uyku bozuklukları.

·         Kronik tonsillitis -süregelen bademcik iltihabı-( Bu tabloda bademcik kriptleri arasında beyaz renkli peynirimsi maddeler oluşur.)

·         Difteri taşıyıcılığı.

·         Bademcik tümörü şüphesi.

Bütün bunlar mutlak alınma sebeplerini oluştururlar.

RELATİF( NİSPİ) ENDİKASYONLAR

·         Cervical lenfadenid (Boyun lenf bezleri iltihabı).

·         Tekrarlayan üst solunum yolu enfeksiyonu.

·         Beta hemolitik streptokok enfeksiyonlarından sonra oluşan sistemik hastalıklar örneğin(Akut  romatizmal ateş,  glomerulonefritis gibi).

·         Ateşli havalelere sebep olan bademcik enfeksiyonları.

OPERASYON: Enfeksiyon geçtikten iki üç hafta sonra yapılır.

Operasyon gerektiği, şart olduğu halde bademcik ve geniz etinin immün sistem için gerekliliği birçok ailede tereddüt yaratmaktadır. Ancak bunların immün sistem için gerekliliği immünolojik cevap ve hastalıkları önlemedeki rolleri bugün için şüphelidir.

KOMPLİKASYON:  En çok korkulan  kanamadır çocukların %3 ünde sıklıkla operasyondan sonraki ilk 24 saatte bazen de operasyondan 10 gün sonra oluşabilir.

Ödem:  Operasyon alanında nadiren oluşur ve solunum sıkıntısı yaratabilir.

KONTRENDİKASYON (Operasyonun yapılamama durumu) :

·         Pıhtılaşma bozuklukları.

·         Yarık damak.

·         Çocuk felci salgınları dönemi.

·         Boğazda akut enfeksiyon varsa.

·         Küçük dilin iki parçalı (bifid uvula) durumlarında çocuklarda hipernasal konuşmaya yol açacağı için operasyon yapılamaz.